HAREKET VE KUVVET KONU ANLATIMI

KUVVET VE HAREKET

Varlıkları hareket ettiren, durduran, şeklini değiştiren veya yönünü değiştiren itme ve çekme etkisine kuvvet denir. Bir cismi iterek veya çekerek hareket ettirebiliriz.

Kuvvet, duran cismi hareket ettirebilir, hareketli cisimleri hızlandırabilir, yavaşlatabilir veya onların hareket yönlerini değiştirir.

Hareket hâlindeki bir cisme hareketi yönünde kuvvet uygulandığında cisim hızlanır. Örneğin; Bebek arabasını iten bir anne, hareketi yönünde arabaya daha fazla kuvvet uygularsa arabayı hızlandırır.

Hareketli bir cisme, hareket yönüne zıt yönde uygulanan kuvvet, cismin yavaşlamasına neden olur.

Hareketli cisimlere farklı yönde bir kuvvet uygulanarak bu cisimlerin hareket yönleri değiştirilebilir.


Kuvvet cisimlere etki ederek onların hareketini;
* Hızlandırır veya * Yavaşlatır,
* Durdurur veya * Yönünü değiştirir
* Döndürür

KUVVETİN ETKİLERİ
1 – Hızlandırma Etkisi: Kuvvet uygulayarak hareket halindeki bir cismin hareketi hızlandırılabilir.
Bunun için cismin yönünde uygulanan kuvvet arttırılmalıdır.
Örnek : Hareket halindeki bir otomobilin gaz pedalına basınca otomobil hızlanır.

2 – Yavaşlatma Ve Durdurma Etkisi: Hareket halindeki bir cisme, hareket yönüne zıt bir kuvvet uygulanırsa cismin yavaşlamasına, hatta durmasına neden olur.
Örnek : Sürtünme kuvveti cismin yavaşlamasına ve durmasına neden olan cismin hareketi ile zıt yönlü kuvvettir.

3 – Yön Değiştirme Etkisi: Hareket halindeki bir cisme hareket yönünden farklı bir yönde ve hareketine neden olan başka bir hareket uygulanırsa, hareket yönünün değişmesine neden olur.

4 – Döndürme Etkisi:
* Bisikleti sürmek için pedala basarak tekerleği hareket ettirirken
* Kapıyı açmak için kapı kolunu çevirirken
* Otomobil direksiyonunu döndürüp tekerleklerin yönünü değiştirirken
* Tornavida ile vidaları sıkıştırırken kuvvetin döndürme etkisinden yararlanırız.

KUVVETİN CİSİMLERİN ŞEKLİNE ETKİSİ

Kuvvet cisimlerin şekillerinde;

* Bükme
* Sıkma
* Germe
* Vurma yoluyla değişiklik yapılabilir.
* Oyun hamuruna parmağımızla bastığımız yerde parmağımızın izi kalır, sekli değişmez.
* Bir lastiği iki ucundan çektiğimizde lastik uzar (germe)
* Plastik cetveli büktüğümüzde cetvel eğilir. (bükme)
* Süngeri avucumuzda sıkıştırdığımızda büzülür.
Bütün bunlar kuvvetin sekil değiştirmesine örnektir.


Kuvvetin etkisiyle şekil değiştiren cisimlerden bazıları, kuvvetin etkisi ortadan kalktığında eski şekline geri döner. Böyle cisimlere esnek cisim denir.

Paket lastiği, yay ve sünger bu cisimlere örnek olarak verilebilir

Kuvvetin etkisi ortadan kalktığında bazı cisimler eski şekline dönmez. Böyle cisimlere de esnek olmayan cisimler denir.

Vurduğumuz yumurtadaki ve büktüğümüz teldeki şekil değişikliği kalıcıdır. Çünkü bakır tel ve yumurta esnek olmayan cisimlerdir.


HAREKET NEDİR ?


Bir cismin sabit kabul edilen bir noktaya göre yerinin değişmesine hareket denir.
Bir varlığın başka bir varlığa göre yer değiştirmesine hareket denir.

Bir cismin bulunduğu yere konum denir.
Cisimlerin konum değiştirmelerine yer değiştirme veya hareket denir.

HAREKET ÇEŞİTLERİ

Hareketli varlıkların hareketi, hareketin yörüngesine ve hızına bağlı olarak iki grupta incelenir.

A – Yörüngelerine göre Hareket Türleri:
Cisimlerin hareketleri boyunca izledikleri yola yörünge denir.
1 – Doğrusal Hareket: Düz bir yol üzerinde yer değiştiren cisimlerin yaptığı harekete denir.

Örnek :
* Basketbol topunun potaya atılışı ,
* Virajı dönen araba,
* Fıskiyeden akan su.

 

2 – Dairesel Hareket: Dairesel bir yol üzerinde yer değiştiren cisimlerin yaptığı harekete denir.

Örnek :
* Saat üzerinde bulunan akrep ile yelkovanın yaptığı hareket,
* Atlı karınca ,
* Yel değirmeninin kanatları ,
* Hareket halindeki araba tekerleği


B – Hızlarına Göre Hareket Türleri
1 – Sabit Hızlı Hareket: Bir cismin hızı, hareketi süresince değişmeyip sabit kalıyorsa bu harekete denir.
Örnek :
* Dünya’nın hareketi, Ay’ın hareketi ,
* Saat üzerindeki akrep ve yelkovanın hareketi

2 – Düzgün – Değişen Hareket: Bir cismin hareketi süresince hızında artma veya azalma olmasıdır.
a – Bir cismin hareketi süresince eğer hızı artıyorsa bu harekete düzgün hızlanan hareket denir.
Örnek : Durmakta olan bir arabanın harekete geçmesi.

b – Bir cismin hareketi süresince eğer hızı azalıyorsa bu harekete düzgün yavaşlayan hareket denir.

Örnek: Hareket halindeki bir arabanın durması.

Hareketli varlıklar;

* Çevremizdeki varlıkların bazıları hareketli bazıları da hareketsizdir.

* Canız varlıklar hareketsiz iken canlı varlıklar hareketlidir.

* İnsanlar zamandan kazanmak için hareketli varlıklar icat etmişlerdir. Bunların en önemli olanı ise tekerleğin bulunmasıdır.

* Aynı hızla aynı yöne giden iki cisim hareketsizmiş gibi algılanabilir.

* Dünya’nın hızının sabit olması bize hareket etmiyormuş gibi algılamamıza neden olur

Bitkilerde Hareket

* Yaprakları ile güneş ışığına
* Kökleriyle topraktaki suya yönelir.
* Bitkilerde yer değiştirme hareketi görülmez. Bitkiler yönelme hareketi yaparlar.

MIKNATIS NEDİR?

Demir, nikel, kobalt gibi maddeleri çekme özelliği gösteren cisimlere mıknatıs denir.

Mıknatıslar kullanım alanlarına göre farklı şekil ve büyüklükte yapılır. Yapay mıknatısların yapımında daha çok demir ve çelikten yararlanılır. 

Mıknatısın kuzeyi gösteren ucu ve güneyi gösteren ucu S ile gösterilir. Mıknatısların kuzey ucunu gösteren kısmı kırmızı, güney ucunu gösteren kısmı ise mavi renk ile belirtilir.

Mıknatısın zıt kutupları birbirini çeker, aynı kutupları birbirini iter. Mıknatısların uç bölgelerinin çekim gücü daha yoğundur.

           

Mıknatıs, toplu iğne, ataş, çivi gibi metal cisimleri çeker, silgi ve kalem gibi cisimleri ise çekmez.

Çevremizde mıknatısların kullanıldığı alanları gözlemleyebiliriz.

  • Buzdolabını kapağının kapanmasını sağlar

  • Buzdolabına yapıştırılan süslerin altında kullanılır.

  • Radyo, televizyon, bilgisayar gibi elektronik aletlerin yapımında kullanılır.

  • Cep telefonu, kapı zili mıknatısla çalışır.

  • Ağır cisimlerin kaldırılmasında güçlü mıknatıslar kullanılır.

  • Hurda yığınları arasındaki demir parçalarının ayıklanmasında kullanılır.

  • Çok eskiye dayanan kullanım alanlarından biri de pusuladır. Pusulanın iğnesi mıknatıstan yapılmıştır. İğne serbest kalığında hep kuzeyi gösterir.

Mıknatıslar bazı elektronik aletlerin bozulmasına sebep olur. Bu nedenle bankamatik kartları, cd, bilgisayar gibi aletleri mıknatısa yaklaştırmamalıyız.

En son değiştirme: 30 November 2017, Thursday, 06:52