FEN BİLİMLERİ KONU ANLATIMLARI

1. Ünite VÜCUDUMUZUN BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

a) 


DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

İskelet: Kemiklerden oluşan ve eklemlerle bağlanan güçlü destek yapıya iskelet denir.

İskeletin Görevleri

1- Vücudumuza genel şeklini verir.              

2- Hareket etmemizi sağlar.

3- Vücudumuza desteklik sağlar.

4- İç organlarımızı korur.

5- Vücudumuzun dik durmasını sağlar.

6- Kan hücrelerini üretir.

7- Bazı mineralleri depolar.

İskeletimiz dört temel bölümden oluşur.

1- Kafatası:

- Vücudumuzdaki en sert kemiktir.

– Alt çene hariç hareketsizdir.

– Yassı kemiklerden oluşmuştur.

- Beynimizi barındırır ve tıpkı bir kask gibi beyni korur.

2-Göğüs Kafesi                                                

- Sırt omurları, 12 çift kaburga kemiği ve göğüs kemiğinden oluşur.

- İçinde akciğerler ve kalp bulunur ve iç organlarımızı korur.

3- Omurga

- Omur adı verilen 33 tane kısa kemiğin arka arkaya dizilmesiyle oluşur.

- Omurganın içindeki yapıdan omurilik geçer.

- Boynun bitiminden kuyruk sokumuna kadar uzanır.

4- Kollar ve Bacaklar

- Uzun kemiklerden oluşur . Parmak kemikleri uzun kemik, el ve ayak bileklerindeki kemikler ise kısa kemikler.

- Vücudumuzdaki en uzun kemikler bacaklarda bulunur.

Kemik Çeşitleri

Yetişkin bir insanın iskeletinde 206 adet kemik bulunur. Bu kemikler; uzun, kısa ve yassı kemikler olmak üzere üç çeşittir.

 

Uzun Kemikler:

* İki ucu şişkin, boyları uzun, silindir şekilli kemiklerdir.

* Kol ve bacaklarda bulunurlar.

* Bu kemiklere örnek olarak koldaki pazu kemiği ve bacaktaki uyluk kemiği verilebilir.

Kısa Kemikler:

* Boyları kısa ve küp şeklindeki kemiklerdir.  

* Bu kemiklere örnek olarak el ve ayak bilek kemikleri ve omurlar verilebilir.

Yassı Kemikler:

* Kalınlığı az, levha şeklindeki kemiklerdir.  

* Bu kemiklere örnek olarak kafatası kemiği, kalça kemiği, kaburgalar ve göğüs kafesi kemiği verilebilir.

EKLEM

Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere eklem denir. Eklemler sayesinde kemiklerimiz hareketlilik kazanmıştır. Üç çeşit eklem vardır:

1. Hareketsiz Eklemler : Kafatası kemikleri arasındaki eklemler.

2. Az Hareketli (Yarı Oynar) Eklemler : Omurga ve göğüs kafesindeki eklemler.

3. Hareketli (Oynar ) Eklemler : Kol ve bacaklarda bulunan eklemler.

KASLAR

Vücudumuzu saran, şeklini veren; kemikler ve eklemlerle uyum içerisinde çalışarak hareket etmemizi sağlayan yapılara kas denir.

Kaslar lifli yapıya sahiptir.

Lifler bir araya gelerek kas demetini oluşturur.

Kas demetleri uç noktalarından kemiklere bağlanır


Kaslar kasılıp gevşeyerek hareket eder. Kasılınca boyları kısalır ve kalınlaşır, gevşeyince boyları uzar ve incelir.

Kaslar birbirine zıt yönde hareket eder.



İSKELET ve KAS SAĞLIĞI

*Sağlıklı ve dengeli beslenmeliyiz.

* Düzenli olarak spor ve egzersiz yapmalıyız.

* Vücudumuza ve yaşımıza uygun sporlar yapmalı, ağır sporlardan kaçınmalıyız.

* Yürürken ve otururken dik durmalıyız.

* Ağır yük taşımamalı, yükleri yerden kaldırırken dizlerimizin üzerine çöküp kaldırmalıyız.

* Ani hareketlerden, darbe ve çarpmalardan kaçınmalıyız.

b)  Soluk Alıp Verme

SOLUK ALIP VERME

Soluk alıp verme

Bir canlının yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmesi için enerjiye ihtiyaç vardır. Bu enerjinin sağlanması için besinlere ihtiyaç duyulur.

Oksijen alıp karbondioksit verme ile gerçekleşen olaya solunum adı veriler.

Soluk alma olayında alınan HAVA:

Burun --Yutak Gırtlak Soluk Borusu --- Akciğer yolunu takip eder

Soluk verme olayında verilen HAVA:

AkciğerSoluk Borusu Gırtlak Yutak Burun yolunu takip eder

 

A-Burun: koku alma organıdır. Havayı ısıtır ve nemlendirir. İçindeki kıllar toz ve mikropları tutarak alınan havayı temizler. Hava burundan yutağa geçer.

B-Yutak: ağız ve burun arka tarafta yutağa açılır. Hem sindirim hem de solunum organıdır. Yemekler yutaktan yemek borusuna hava ise yutaktan soluk borusuna geçer.

C-Gırtlak: ses tellerimizin olduğu yapıdır.

D-Soluk borusu: yemek borusunun önünde yer alır. Üst üste dizilmiş kıkırdak halkalardan oluşur. Havanın akciğere iletilmesini sağlar.

E-Akciğer: göğüs kafesi içinde bulunur dış etkilerden koruyan zara sahiptir. Sağ ve sol olmak üzere iki tanedir. İç yüzeyleri nemlidir. Oksijen girişini karbondioksit çıkışını sağlar. Diyafram ile birlikte çalışırlar. Nefes alırken genişler. Nefes verirken büzüşür.

 

Nasıl nefes alıp veriyoruz?

Burundan ve ağızdan alınan hava, yutaktan gırtlağa, gırtlaktan da soluk borusuna geçer. Soluk borusundan akciğere gelir

Soluk alıp verirken akciğerimizin çalışma şekli.

 

Soluk alırken: kaburga kasları yukarı doğru kasılır. Diyafram aşağı doğru düzleşir ve kasılır. Sonuçta göğüs kafesi ve akciğer genişler. Akciğere hava dolar.

Soluk verirken: kaburga kasları aşağı doğru gevşer. Diyafram yukarı doğru kubbe leşir. Sonuçta göğüs kafesi ve akciğer daralır. Akciğerden hava dışarı çıkar.

 

Soluk alıp verme nedenimiz.

1-Bir kaç gün yemek yemeden yaşayabiliriz ama bir kaç dakika soluk almadan yaşayamayız.

2- Hareket etmek için enerjiye ihtiyaç vardır.

3- Bu enerjiyi besinlerden alırız.

4- Soluk alırken havadaki oksijen akciğerlerden kana geçer.

5-Tüm vücuda kanla geçen oksijen besinlerdeki atık gazları dışarıya karbondioksit yardımıyla atıyor.

Karbondioksitin vücuttan atılırken izlediği yol şöyle gerçekleşiyor:

Kanla vücutta toplanır → akciğere taşınır → soluk borusuna gider → gırtlaktan geçer → burundan dışarı çıkar.

Not: solunum yapmamızın temel nedeni vücudumuza gerekli olan enerjiyi elde etmektir.

 

Solunum yolu ile bulaşan hastalıklar nelerdir?

Nezle, grip, zatürre, bronşit, verem, suçiçeği, boğmaca, menenjit

 

Bu hastalıklardan korunmak için neler yapmalıyız?

Bu hastalığa yakalananlarla aynı ortamda durmamalıyız.

Soluduğumuz havanın temiz olmasına dikkat etmeliyiz.

Sigara içmemeli, içilen yerde de bulunmamalıyız.

Hastalıklarla ilgili aşılarımızı yaptırmalıyız.


c)  Kanın Vücuttaki Dolaşımı:

 

KANIN VÜCUTTA DOLAŞIMI

 

1.   Kan nedir?

Vücudumuza besin ve oksijen taşıyan hayati sıvıya kan denir.

 

2.  Kan ne işe yarar?

Kanın temel görevi vücudun her yerine besin ve oksijen taşımaktır. Kan aynı zaman karbondioksit gibi atık maddeleri toplar, böylece vücudumuz bu maddeleri dışarı atabilir.

 

3.  Kan vücutta nasıl dolaşır?

Kan dolaşımı çok sayıda kü*** kanalcıklar aracılığıyla gerçekleşir. Bu kanalcıklar karmaşık bir ağ içinde birleşir. Böylece kan bütün vücudu dolaşır. Kanı taşıyan kanallara damar adı verilir.

 

4.  Kanın hareket etmesini sağlayan organ hangisidir?

Kanı hareket ettiren kalbin bir pompa gibi çalışmasıdır. Diş macunu tüpünü sıktığımızda macun nasıl dışarı çıkarsa kan da kalp kasıldığında dışarı pompalanır.

 

5.  Kanımızın renginin açık veya koyu kırmızı renkte olmasının sebebi nedir?

Bol miktarda oksijen içeren kan açık renkte, bol miktarda karbondioksit içren kan koyu renkte olur.

 

6.  Kanın vücutta dolaşımını sağlayan yapı ve organlar nelerdir?

Kanın vücutta dolaşımın sağlayan organlar kalp ve damarlardır.


 

7.  Kalbin dolaşımdaki rolü nedir?

·       Kalp özel kırmızı bir kastan oluşmuştur.

·       Kirli kanı akciğerlere, temiz kanı vücuda pompalar.

·       Kalp besinlerin ve oksijenin tüm vücuda dağıtılmasını sağlar.

 

8.  Damarların dolaşımdaki rolü nedir?

·       Damarlar vücudumuzdaki yapı ve organlara kanın taşınmasını sağlar.

·       Vücudumuza örümcek ağı gibi yayılmıştır.

 

9.  Vücudumuzdaki damarları nasıl sınıflandırabiliriz?

Vücudumuzdaki damarların farklı yapı ve görevleri vardır. Bunlar;

Temiz kanı kalpten vücuda taşıyan atardamar, vücuttaki kirli kanı toplayıp kalbe getiren toplardamar, kanın dolaşım sırasında vücudumuzun en kü*** noktalarına bile ulaşmasını sağlayan kılcal damardır.

 

10. Kanın dolaşımı nasıl gerçekleşir?

Kirli kan kalbe gelir. Kalp kirli kanı akciğere pompalar.

Akciğer kandaki karbondioksiti alır ve oksijen yükler. Kanı tekrar kalbe gönderir.

Kalp temiz kanı tekrar vücuda pompalar.

Vücutta dolaşan kan tekrar kirlenir ve kalbe döner.

Bu dolaşım yaşamımız boyunca durmaksızın devam eder.

 

11. Kalbimiz ne kadar büyüktür?

Herkesin kalbi kendi yumruğu kadardır. Yumruğunuzu sıkın ve kalbinizin ne kadar büyük olduğunu görün.

 



d)  Egzersiz Yapalım

En son değiştirme: 21 October 2017, Saturday, 17:17